3 . قاسم بن محمّد بن ابى بكر : « 1 » « ذكره ابن خلكان فى تاريخه فقال : أنه من سادات التابعين و فقهاء الشيعة بالمدينة و كان أفضل أهل زمانه و كان يقول مالك بن انس : إنّه من فقهاء هذه الأمّة ، مات سنة 101 هجرى قمرى ؛ ابن خلكان در تاريخش مىگويد : قاسم از سادات تابعين و از فقهاى شيعه در مدينه و افضل اهل زمان خود بود . مالك بن انس همواره مىگفت : او از فقهاى اين امّت است و در سال 101 وفات نمود » . « 2 » قرن دوم : 1 . ابراهيم بن محمّد بن ابى يحيي المدني الأسلمي ( م 184 ) : « 3 » مرحوم « صدر » در كتاب « تأسيس الشيعة » او را جز فقها معرفى مىكند و مىنويسد : او كتاب مبوّبى در حلال و حرام دارد . « 4 » 2 . عبيد الله بن علي بن أبي شعبه : « 5 » دربارهء وى آمده است : « و لعبيد اللَّه بن علي بن أبي شعبة كتاب في الفقه كبير ، عَرَضَ على أبي عبد اللَّه الصادق عليه السلام فصحّحه و استحسنه و قال عند قراءته : ليس لهؤلاء في الفقه مثله ؛ عبيد الله بن على بن ابى شعبه ، كتاب بزرگى در فقه دارد كه آن را بر امام صادق عليه السلام عرضه كرد ، امام عليه السلام آن را تصحيح و تحسين فرمود و هنگامى كه آن را مىخواند ، گفت : در فقه كتابى مانند اين ، در ميان علماى آنان وجود ندارد » . « 6 » 3 . صفوان بن يحيى بجلىّ ( م 210 ) : مرحوم صدر او را جز فقها معرفى مىكند و مىنويسد : ايشان سى كتاب دارد كه به ترتيب كتب فقهى نوشته شده است . « نجاشى » دربارهء او مىنويسد : « او كاملًا مورد اعتماد است ، پدرش از امام صادق عليه السلام روايت نقل مىكند و خودش از امام رضا عليه السلام ، او در پيشگاه امام رضا عليه السلام مقام شريفى داشت . . . او داراى منزلتى از زهد و عبادت بود ، سى كتاب تصنيف نمود . . . » . « 7 » قرن سوم : 1 . حسن بن محبوب ( م 224 ) : كتاب فقهى او به نام « مشيخه » است ، اين كتاب بر اساس معانى فقه تبويب

--> ( 1 ) . قاسم از فقيهان اين امّت بوده است و ابن سيرين به حج‌گزاران مىگفت : به قربانى قاسم بنگريد و ( قربانى و ديگر اعمال حج را ) مانند او انجام دهيد . عِجْلى نيز دربارهء او گفته است : وى مدنى ، از تابعين ، مورد اعتماد ، منزّه و پاك و مردى صالح بود . ابن حبّان در « ثقات التابعين » او را از بزرگان تابعين و برترين شخص عصر خويش از نظر علم و ادب و فقه دانسته است . ( تهذيب التهذيب ، ج 8 ، ص 200 ؛ رجال ابن داوود ، ص 153 ؛ بحار الأنوار ، ج 2 ، ص 123 ) . ( 2 ) . تأسيس الشيعة ، ص 298 . ( 3 ) . أبو إسحاق ، ابراهيم بن محمّد بن أبو يحيى از امام باقر و امام صادق عليهما السلام روايت كرده است . از دوستان نزديك امام بود . بزرگان علماى اهل سنّت از او دانش فرا گرفته و از وى حديث شنيده‌اند . آنان كه خود را از تعصّب دور نگه داشته‌اند ( مانند شافعى و ابن اصبهانى و برخى ديگر ) . ابراهيم بن محمّد را توثيق كرده و از دروغ و حديث‌سازى و نقل احاديث نادرست مبرّا مىدانند . ( رجال نجاشى ، ج 1 ، ص 85 ) . ( 4 ) . تأسيس الشيعة ، ص 300 . ( 5 ) . عبيد الله بن على بن ابى شعبه . نجاشى مىگويد : خاندان ابو شعبه در كوفه جزء اصحاب ما ( اماميّه ) به شمار مىآيند . جدّشان ابو شعبه از امام حسن و امام حسين عليهما السلام روايت كرده است . اين خاندان همگى افراد موثقى هستند و عبيد الله بزرگ و شخصيّت ممتاز آنهاست . كتابى به وى منسوب است و همين كتاب را بر امام صادق عليه السلام عرضه كرد و حضرت آن را صحيح شمرد و هنگام خواندن اين كتاب فرمود : « آيا براى آنان ( ديگر مذاهب ) چنين كتابى سراغ داريد ؟ » ( رجال نجاشى ، ج 2 ، ص 37 ) . ( 6 ) . تأسيس الشيعة ، ص 301 . ( 7 ) . رجال نجاشى ، ج 1 ، ص 440 - 439 .